Pierogi

In onze vakantie hebben we onder andere Gdansk in Polen bezocht (Dantzig voor de Duitsers). We waren er maar één dag, die moest ten volle benut worden. Maar gegeten moet er ook! Dus een leuk Pools eethuisje opgezocht, en dan… gelukkig is de kaart in het Engels!

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Pierogi, nooit eerder van gehoord, maar ze gaan per zes en zijn gevuld met vlees of kaas. Of zoet met fruit en roomsaus. Ik denk aan een soort dumplings, noedels… Vooruit, voor mij een portie met geroosterde eend gevuld en voor m’n vriend met vlees. Blijkt in beide gevallen gehakt te zijn.
Voor mij een flesje Pools water erbij en vooraf krijgen we brood met… lekker, maar wat ’t is…?? Smeerbaar, lijkt wel reuzel, met ui en augurk erdoor…
Wel, “when in Rome, do as the Romans do”. Dus smeren en eten. We gaan thuis wel eens uitzoeken wat ’t is.

En daar komen dan onze pirogi. Links de mijne, geserveerd met appelmoes met calvados (hoewel je dat laatste er voornamelijk bij moest denken) en rechts die met gehakt en uitgebakken spekjes eroverheen. Zes in een portie is rijkelijk veel trouwens voor een lunch, voor mij zou vier ook genoeg zijn geweest.

Later lopen we over een markt waar allerlei etenswaren in kraampjes wordt verkocht, daar maken we een paar foto’s en kijken wat er ligt, hopelijk kunnen we thuis een en ander vertalen en te weten komen wat ’t nou allemaal precies is geweest.

En dan thuis: Google! “pirogi”
De eerste link die ik open is deze:
Je lokale Poolse supermarkt is een bron van kuipjes vet en penssoep in worstenzakken
De Poolse supermarkt bij mij om de hoek heeft altijd een grote aantrekkingskracht op me gehad. Hoog tijd om de mysterieuze potjes, zakken soep en gedroogde lekkernijen eens beter te bekijken.
Een blog van Pete Wu (juni 2015) op Munchies
https://munchies.vice.com/nl/article/kbxydy/je-lokale-poolse-supermarkt-is-een-bron-van-kuipjes-vet-en-penssoep-in-worstenzakken

Ik leer dat ’t inderdaad reuzel was, wat we op brood te smeren kregen en dat dat Smalec heet. En ik besluit ook eens naar die supermarkt te gaan. Want ik had inmiddels ook allerlei recepten voor pirogie gevonden, maar hoopte ze daar kant-en-klaar te vinden.
Ik ben in elk geval in zoverre in het voordeel, dat ik me vooraf gerealiseerd heb – door ’t lezen van die blog – dat ik er geen woord zal kunnen lezen. Ik zal dus echt op ’t uiterlijk af moeten gaan.
Twee woorden ken ik inmiddels: pirogie en smalec  ;-)

Een paar weken later heb ik de tijd om naar Amsterdam-Noord te gaan, ik kan het combineren met een andere boodschap en ik ga naar de Poolse supermarkt COSTA aan de Meeuwenlaan.

poolse supermarkt (1)

Allereerst neem ik twee flesjes Pools bier mee, Tyskie en Warka. Gewoon pilsener, 5,5% alcohol, voor ’t leuk, want mijn vriend dronk ik Gdansk Grolsch, omdat-ie ’t niet zo vertrouwde, of het wel gewoon pilsener was, of ’t heel anders smaakte of zo…

En pirogi hadden ze in soorten en kleuren, m’n Pools giert vooruit… veel woorden snap in een beetje:
z szpinakiem is vast en zeker spinazie. Lekkere vulling, ‘t proberen waard!

Dan deze gelei, ’t was me al opgevallen dat ze alles in gelei stoppen. Perliczka = parelhoen, leer ik later thuis met Google Translate. W galarecie = in gelei. Was lekker in plakken op brood.

En natuurlijk de Smalec. Z jablkiem = met appel. Najlepszy z pieczywem wordt vertaald met: best met brood. Tuurlijk, lekker smeren. En de laatste kreet op de rand van de pot (waar zouden we zijn zonder Google!): een goed gedragen sluiting garantie, misschien geen goed Nederlands, maar wel duidelijk.
Deze pot gaat binnenkort open.

De pirogie met spinazie hebben we vandaag als lunch gegeten, met een beetje geraspte kaas erover en een tomaat bij gebrek aan sla.
Is voor herhaling vatbaar!

pirogie met spinazie met kaas en tomaat

De volgende keer ga ik bij COSTA ook eens brood proberen en verder snuffelen bij de blikjes en potjes.

 

 

Snelle (vega) tortilla

Met dit warme weer wil je niet te lang in de keuken staan… dus alles wat snel klaar is, is welkom. Ook gebruik ik dan liever de oven, want dan kun je makkelijker even de keuken uit lopen, in plaats van achter het fornuis te moeten blijven staan roeren.

Besmeer grote bloemtortilla’s met pesto, bedek met plakjes champignon of andere paddestoelen en doorgesneden kerstomaatjes – hoewel je met deze groenten natuurlijk naar eigen smaak & fantasie kunt variëren ;-)  besprenkel rijkelijk met olijfolie, peper & (minder rijkelijk) met zout.
Rol ze op, leg in een passende ovenschaal en doe daar een flinke laag geraspte kaas overheen.

Tot zover geen warmte aan te pas gekomen… Inmiddels staat (ver) achter je de oven voor te verwarmen op 180 graden.
Schuif de schaal erin, ik schat afhankelijk van de soorten groenten tussen de 10 & 15 minuten.

Serveer eventueel met een salade erbij, hoewel er groenten genoeg in zitten.
Minder vega kan natuurlijk ook: het makkelijkst is dan wat vleeswaar in reepjes/blokjes of een restantje vlees.
En is zo’n pak tortilla’s te groot voor jou of jullie, invriezen kan heel makkelijk en de volgende keer zijn ze zo ontdooid!

flour-tortilla

Bij de borrel

Een tijdje geleden schreef ik over hapjes die je zowel warm als koud kunt eten, maar die zó lekker zijn dat je aan de koude variant niet of nauwelijks toekomt…

Zwarte olijven met knoflook bijvoorbeeld, een recept dat ik van een Spaanse vriendin kreeg, haar vader (één van de eerste ‘gastarbeiders’ in Nederland, jaren ’60 van de vorige eeuw) maakte het vaak.

Neem een blik eenvoudige zwarte olijven zonder pit, of ontpit ze zelf. En neem een platte schaal, de schaal hoeft niet diep te zijn, als alle olijven er maar naast elkaar in passen, de hele bodem vol, zogezegd.
Zet tussen de olijven voldoende hele gepelde teentjes knoflook, minimaal een hele bol gebruiken hoor!
Giet er droge witte wijn op tot de olijven nét helemaal onder staan.
Zet in de oven op ca. 120 graden, een uurtje, tot alle wijn verdampt is en de knoflook gaar geworden is.

Eet smakelijk!
Ja, je kunt ze ook koud laten worden… is mij nog nooit gelukt  ;-)

collage.jpg

Trouwens, nu we het toch over borrelhapjes hebben, nog eentje:

Komkommerzalmrolletjes
Schaaf met een kaasmes lange stroken van een komkommer, besmeer die met verse roomkaas, leg er – ook in lange plakken gesneden – gerookte zalm op. Rol op & zet vast met een cocktailprikker. Garneer met dille.

IMG_1374

Minder zout! Wat nu?

Gemiddeld gebruiken we 12 gram zout per dag, 5 gram is voldoende en bij hartklachten zelfs maar 2 gram!

Het zogenaamde Losalt is geen oplossing, dat is KCl (kaliumchloride) i.p.v. NaCl (natriumchloride) en heeft weer veel andere – ook slechte – bijwerkingen!

Wat zijn dan wel alternatieven?

Bijvoorbeeld aardappelkruiden: knoflookpoeder, peper en paprikapoeder (kun je gemengd in een potje klaar hebben staan), over de aardappels strooien als ze gaar zijn.

Specerijen2

WUPS = wortel / ui / prei / selderij
Daar kun je lekkere bouillon van trekken – vries het in kleine porties in en gebruik in sausen en jus.

Het zoutgehalte in ciabatta is over het algemeen lager dan in ander brood.

index

Maak zelf “kruidenboter” met dieetmargarine en verse kruiden, is wel 2 weken houdbaar in de koelkast en doe eens een lepel door de groenten.

verse-kruiden

En denk eraan: eten = 20% kok & 80% emotie / presentatie

Kaasverslaving
Kaas is trouwens ook een product waar veel zout in zit én waar je aan verslaaft kunt raken!
Het melkeiwit caseïne dat in kaas zit, lijkt qua structuur op het pijnstillende – en erg verslavende – medicijn morfine. Zorg dus dat je van die verslaving af komt, als je minder zout wilt gebruiken.

blauwschimmel met veenbessen (2)

en wat is KRAAK (noch smaak)?

Waar komt “kraak noch smaak hebben” vandaan?

“Dat heeft kraak noch smaak” wordt gezegd als iets helemaal niet lekker smaakt, maar flauw en laf is. Trouwens, niet alleen over eten, je gebuikt de uitdrukking ook bij boeken, films of dergelijke, karakterloos is dan de betekenis.

KRAAK is afgeleid van het werkwoord kraken ‘een scherp, knappend geluid maken’.
Als we iets eten, willen we bij de meeste gerechten bij het kauwen graag een beet voelen – het hoeft niet écht te kraken, maar papperig, doorgekookt eten is nu eenmaal niet zo lekker. Vergelijkbaar met het Engelse crack.
Maar da’s weer genoeg over taal!

 

Wat is UMAMI?

Een van oorsprong Japans woord dat ‘heerlijkheid’ of ‘hartig’ betekent, één van de vijf basissmaken, samen met ZOET, ZOUT, ZUUR en BITTER.

Deze 5de smaak is gevoelig voor glutamaat zoals in de smaakversterker mononatriumglutamaat en zit in veel kant-en-klare etenswaren, zoals zoute snacks en bouillonblokjes.

Umami verhoogt de speekselafscheiding en versterkt de zoute en zoete smaken.
Umami komt ook van nature voor, in etenswaren voor die vrij veel glutamaat bevatten, zoals tomaten, champignons, vlees, erwten, belegen kaas en zeewier.

Metaal wordt ook wel eens als een smaak genoemd, maar dat is geen basissmaak.

 

verhoudingen bij binden met bloem

even een klein blogje met een weetje, altijd handig  ;-)

De hoeveelheden boter & bloem zijn altijd gelijk: 50 gram boter & 60 gram bloem

met 1 liter vocht erbij heb je SOEP
met 0,8 liter heb je SAUS
met 0,6 liter heb je RAGOUT
en met 0,4 liter SALPICON – dat is de basis voor kroketten

En natuurlijk kun je de hoeveelheden verdubbelen of halveren, afhankelijk van wat & hoeveel je wilt maken, als de verhouding maar gelijk blijft!